Formula Kebolehbacaan Bahasa Melayu

Pencipta formula kebolehbacaan bahasa Melayu ialah Prof Dr. Khadijah Rohani dari UM. Beliau dah pun bersara sekarang. Hari ni saya ada baca artikel beliau tentang formula kebolehbacaannya dalam Jurnal Dewan Bahasa & Pustaka bulan April 1987.

Saya petik beberapa maklumat dalam artikel tersebut untuk sama-sama kita berkongsi ilmu :

1. Formula kebolehbacaan ialah persamaan matematik yang ditubuhkan melalui prosedur analisis regresi. Prosedur ini mencari persamaan yang dapat menunjukkan hubungan di antara dua pembolehubah.

2. Di dalam konteks ini, pembolehubah yang digunakan oleh penulis ialah :

i- struktur ayat = hitung panjang jumlah perkataan dalam ayat.
ii- perbendaharaan kata = jumlah suku kata

3. Kriteria struktur ayat dan perbendaharaan kata yang digunakan dalam pembentukan formula kebolehbacaan dalam bahasa Melayu merupakan juga kriteria yang digunakan dalam penubuhan formula kebolehbacaan dalam bahasa-bahasa moden yang lain di dunia hari ini.

4. Maksud kebolehbacaan bahan bacaan ialah keupayaan dan tahap senang-susahnya sesuatu bahan bacaan itu difahami.

5. Formula kebolehbacaan pula ialah satu cara atau teknik yang objektif dalam mengagak atau meramalkan tahap senang-susahnya bahan-bahan bacaan itu.

6. Cara menggunakan formula :

- Pilih 3 petikan secara rawak (1 di awal, 1 di tengah dan 1 di akhir buku). Setiap satu petikan harus mempunyai 100 patah perkataan. Jadi, jumlah perkataan ialah 300 patah perkataan.

- Hitung jumlah ayat dalam setiap petikan dan campurkan. Contoh : Petikan 1 = 16.3 ayat, Petikan 2 = 15.1 ayat dan Petikan 3 = 20 ayat. Jadi jumlah kesemua ayat ialah 51.4 ayat.

- Kemudian kira hitung panjang jumlah perkataan dalam ayat. Contoh : Jumlah kesemua perkataan (300) bahagi dengan jumlah kesemua ayat (51.4) = 5.836

- Setakat ini, kita dah dapat score untuk struktur ayat. Seterusnya, score untuk perbendaharaan kata.

- Hitung jumlah suku kata dalam setiap perenggan dan campurkan. Contoh : Petikan 1 = 216, Petikan 2 = 227 dan Petikan 3 = 251. Jadi jumlahnya = 694.

- Dengan ini kita dah dapat score untuk perbendaharaan kata, itu 694.

- Seterusnya, score struktur ayat (5.836) kita darabkan dengan 0.3793 = 2.213

- Kemudian score perbendaharaan kata (694) kita darabkan dengan 0.0207 = 14.366

- Lepas tu kita campurkan hasil darab di atas : 2.213 + 14.366 = 16.579

- Akhir sekali, jumlah di atas kita tolak dengan 13.988 = 2.59

- Keputusannya: Tahap Kebolehbacaan ialah 2.59

7. Walau bagaimanapun harus ditekankan bahawa formula kebolehbacaan hanyalah semata-mata satu alat untuk menganggar tahap kebolehbacaan sesuatu teks atau bahan bacaan. Formula ini tidak mungkin dapat mengukur atau menilai secara langsung konsep-konsep yang digunakan atau kepadatan idea yang terdapat di dalam sesuatu bahan bacaan itu.

8. Formula ini janganlah dianggap sebagai satu-satunya jawapan atau penyelesaian terhadap masalah penilaian buku dan penentuan kesesuaian bahan bacaan dengan murid-murid, tetapi hanyalah sebagai langkah pertama dalam mencari penyelesaian ke arah itu.

~ dari dalam nahzaluz